درمان خانگی بواسیر بیرون زده در بارداری (راهنمای کامل و ایمن)
بارداری ترکیبی عجیب از لذت و دردسر است؛ از تپش اولین ضربان قلب جنین تا کمردرد، یبوست و یکی از مهمانهای ناخواندهی بسیار شایع:
بواسیر (همورویید). وقتی بواسیر بیرون میزند، درد، سوزش و خونریزی میتواند آنقدر آزاردهنده شود که حتی نشستن و راه رفتن هم سخت شود؛
مخصوصاً وقتی باردارید و نمیتوانید هر دارویی را آزادانه مصرف کنید.
در این مقاله به زبان ساده و علمی، دربارهی
درمان خانگی بواسیر بیرون زده در بارداری صحبت میکنیم؛
از تغییر سبک زندگی و تغذیه تا کمپرس سرد، حمام سیتز و پمادهای نسبتاً ایمن.
البته همهی اینها جای ویزیت پزشک را نمیگیرد، اما میتواند به کاهش درد و کنترل علائم کمک کند.
هشدار مهم:
هر نوع خونریزی مقعدی در بارداری، درد شدید، تب، ترشحات بدبو یا بدحالی عمومی
میتواند نشانهی مشکل جدیتر باشد. در این موارد
حتماً و فوراً با پزشک یا مامای خود تماس بگیرید.
بواسیر بیرون زده در بارداری دقیقاً چیست؟
بواسیر یا همورویید، در واقع وریدهای متورم و ملتهب ناحیه مقعد هستند.
در بارداری به دلیل افزایش حجم خون، فشار رحم روی عروق لگن، کاهش تحرک و یبوست،
این وریدها بیشتر مستعد اتساع و التهاب میشوند.
پیشنهاد مطالعه: علائم بارداری در دو ماه اول چیست؟
وقتی این وریدها به حدی بزرگ میشوند که از دهانهی مقعد خارج شده و دیده یا لمس میشوند،
به آنها بواسیر بیرون زده (پرولاپس کرده) میگوییم.
این وضعیت میتواند با علائم زیر همراه باشد:
- درد و سوزش هنگام دفع و بعد از آن
- احساس برجستگی یا توده نرم در اطراف مقعد
- خون قرمز روشن روی دستمال کاغذی یا مدفوع
- خارش، سوزش و گاهی ترشح مخاطی
خبر نسبتاً خوب این است که در بیشتر موارد، بواسیر بارداری بعد از زایمان بهتدریج بهتر میشود.
خبر نهچندان خوب این است که تا آن زمان لازم است با آن کنار بیایید و
از روشهای خانگی و ایمن برای کاهش علائم استفاده کنید.
اصول کلی درمان خانگی بواسیر در بارداری
قبل از رفتن سراغ ترفندهای جزئی، چند اصل طلایی وجود دارد که ستون اصلی درمان خانگی شما هستند:
- پیشگیری و درمان یبوست (کلید شماره یک)
- کاهش فشار روی وریدهای ناحیه مقعد
- تسکین درد و التهاب
- حفظ بهداشت و جلوگیری از عفونت
هر روشی که انتخاب میکنید، باید در این چهار جهت حرکت کند.
حالا برویم سراغ روشهای عملی، خانگی و نسبتاً ایمن.
تغذیه و سبک زندگی برای کاهش بواسیر بیرون زده
۱. فیبر را جدی بگیرید
مهمترین دشمن بواسیر، یبوست است. برای نرمتر شدن مدفوع و کاهش زور زدن:
- روزانه حداقل ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر مصرف کنید (مگر پزشک محدود کرده باشد).
- منابع خوب فیبر: سبزیجات تازه (هویج، کدو، کلم بروکلی، اسفناج)، میوهها با پوست خوراکی (سیب، گلابی، آلو)، حبوبات (عدس، لوبیا)، غلات کامل (جو، نان سبوسدار).
- افزایش فیبر باید تدریجی باشد تا دچار نفخ شدید نشوید.
۲. آب، آب، آب
برای اینکه فیبر کارش را انجام دهد، به آب نیاز دارد.
در طول روز (در صورت نداشتن محدودیت از سوی پزشک) سعی کنید:
- حدود ۸ لیوان مایعات در طول روز مصرف کنید.
- آب، دمنوشهای مجاز در بارداری، آبمیوههای طبیعی رقیقشده انتخابهای خوبی هستند.
- نوشیدنیهای بسیار شیرین و نوشابههای گازدار را محدود کنید.
۳. عادتهای دستشویی را اصلاح کنید
- به محض احساس نیاز به دفع، آن را به تعویق نیندازید.
- زمان خیلی طولانی روی توالت ننشینید (از موبایل به عنوان رفیق همیشگی توالت استفاده نکنید!).
- زور زدن شدید باعث تشدید بواسیر بیرون زده میشود؛ اگر دفع سخت است، با پزشک دربارهی ملینهای مجاز در بارداری مشورت کنید.
۴. تحرک ملایم، دوست هموروئید شماست
نشستن طولانی مدت، جریان خون ناحیه لگن و مقعد را بدتر میکند. در صورت عدم منع پزشکی:
- روزانه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی سبک داشته باشید.
- اگر کار اداری دارید، هر یک ساعت چند دقیقه بایستید و کمی راه بروید.
- از ایستادن طولانی مدت هم پرهیز کنید؛ تعادل، کلمهی کلیدی است.
روشهای موضعی و خانگی برای کاهش درد بواسیر بیرون زده
۱. کمپرس سرد (کیسه یخ)
کمپرس سرد یکی از سریعترین روشها برای کاهش التهاب و بیحس کردن موقت درد است.
- چند تکه یخ را داخل یک کیسه پارچهای یا حوله نازک قرار دهید.
- به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی ناحیهی بواسیر بیرون زده قرار دهید.
- این کار را میتوانید چند بار در روز تکرار کنید، اما بین هر دو نوبت، پوست باید فرصت برگشت به دمای عادی را داشته باشد.
یخ را مستقیماً روی پوست قرار ندهید؛ این کار میتواند به بافت پوست آسیب بزند.
۲. حمام سیتز (نشستن در آب ولرم)
حمام سیتز یعنی نشستن در لگن یا وان کمعمق پر از آب ولرم، طوری که ناحیهی مقعد در آب قرار بگیرد.
- روزانه ۲ تا ۳ بار، هر بار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در آب ولرم بنشینید.
- آب باید تمیز و بدون مواد شوینده یا مواد تحریککننده باشد.
- بعد از حمام سیتز، ناحیه را با حولهی نرم به آرامی خشک کنید (پاک کردن به صورت ضربهای، نه مالشی).
در برخی منابع، افزودن مقدار کمی نمک اپسوم توصیه میشود؛
در بارداری قبل از هر گونه افزودنی (نمک، اسانس، گیاهان)
بهتر است با پزشک مشورت کنید.
۳. پوزیشن مناسب هنگام استراحت
برای کاهش فشار روی وریدهای لگنی:
- روی پهلوی چپ دراز بکشید؛ این وضعیت جریان خون رحم و لگن را بهبود میدهد.
- از نشستن طولانی با پاهای آویزان خودداری کنید.
- در صورت امکان از بالشت حلقهای مخصوص بواسیر (نه خیلی سفت) استفاده کنید تا فشار مستقیم روی ناحیه کم شود.
۴. استفاده احتیاطی از پمادها و شیافهای بواسیر در بارداری
برخی پمادها و شیافهای بواسیر ممکن است در بارداری نسبتاً ایمن باشند،
اما مصرف آنها باید حتماً با تأیید پزشک انجام شود؛
مخصوصاً اگر حاوی کورتون (مثل هیدروکورتیزون) یا مواد بیحسکننده موضعی باشند.
نکات مهم:
- هرگز بهصورت خودسر داروی جدیدی (حتی گیاهی یا “طبیعی”) را استفاده نکنید.
- داروهای گیاهی هم میتوانند جذب شوند و روی جنین اثر بگذارند.
- مدت مصرف پمادهای حاوی کورتون معمولاً باید کوتاه و تحت نظر پزشک باشد.
مقایسه روشهای خانگی رایج برای بواسیر بیرون زده در بارداری
جدول زیر یک نگاه سریع به مزایا، محدودیتها و هشدارهای مهم برخی روشهای خانگی ارائه میدهد:
| روش خانگی | مزایا | محدودیتها / هشدارها |
|---|---|---|
| افزایش فیبر و مایعات | کاهش یبوست، نرم شدن مدفوع، کاهش زور زدن | افراط ناگهانی در فیبر میتواند باعث نفخ و دلدرد شود؛ افزایش باید تدریجی باشد. |
| کمپرس سرد | کاهش سریع درد و التهاب موضعی | نباید یخ مستقیم روی پوست قرار گیرد؛ زمان استفاده محدود باشد. |
| حمام سیتز با آب ولرم | آرامش عضلات، کاهش درد، بهبود جریان خون موضعی | آب باید تمیز باشد؛ از افزودن مواد تحریککننده بدون مشورت پزشک خودداری شود. |
| پوزیشن مناسب (روی پهلوی چپ) | کاهش فشار روی عروق لگنی و مقعد، بهبود گردش خون | ممکن است برای همه راحت نباشد؛ نیاز به تنظیم بالش و وضعیت بدن دارد. |
| پمادها و شیافهای بواسیر | کاهش درد، خارش و التهاب در مدت کوتاه | مصرف خودسرانه در بارداری خطرناک است؛ حتماً باید با نسخه و تأیید پزشک باشد. |
| بالشت حلقهای مخصوص | کاهش فشار مستقیم روی ناحیهی بواسیر هنگام نشستن | نشستن طولانی روی آن هم مناسب نیست؛ فقط کمککننده موقت است. |
چیزهایی که بهتر است در بواسیر بارداری انجام ندهید
- مالیدن صابون، الکل، وازلین غلیظ یا پمادهای ناشناخته روی ناحیه، بدون نظر پزشک.
- استفاده از مسهلهای قوی بدون تجویز؛ برخی ملینها برای جنین ایمن نیستند.
- نشستن طولانی در توالت حتی اگر احساس میکنید “هنوز کامل دفع نشده”.
- بلند کردن اجسام سنگین که فشار شکمی و لگنی را افزایش میدهد.
- پیروی کورکورانه از نسخههای خانگی شبکههای اجتماعی (استفاده از سیر، لیمو، سرکه یا مواد تند روی بواسیر میتواند اوضاع را فاجعهبار کند).
چه زمانی بواسیر بیرون زده در بارداری خطرناک است؟
گرچه بواسیر در بارداری شایع است، اما گاهی میتواند نشانهی مشکل جدیتر باشد
یا خودش به مداخلهی پزشکی فوری نیاز داشته باشد.
در موارد زیر در اولین فرصت به پزشک، ماما یا اورژانس مراجعه کنید:
- درد بسیار شدید و ناگهانی در ناحیهی بواسیر
- تغییر رنگ شدید (بنفش یا سیاه شدن) بواسیر بیرون زده
- خونریزی قابل توجه یا تکرار شونده
- تب، لرز، احساس ضعف شدید یا سرگیجه
- ترشح بدبو از ناحیهی مقعد
- اگر بواسیر را بههیچوجه نتوانید به داخل برگردانید و درد شدید باشد
در این شرایط، ممکن است دچار همورویید ترومبوزه (لختهدار) یا
عفونت شده باشید که گاهی نیاز به درمان دارویی جدیتر،
و در موارد نادر، مداخلهی جراحی محدود دارد؛
البته تصمیمگیری در بارداری باید کاملاً تخصصی و فردمحور باشد.
آیا بواسیر بیرون زده در بارداری بعد از زایمان خوب میشود؟
در بسیاری از خانمها، بهویژه اگر یبوست کنترل شود و سبک زندگی اصلاح گردد،
بواسیر بارداری بعد از کاهش فشار رحم و برگشت وضعیت بدن به حالت قبل،
طی چند هفته تا چند ماه بهتر میشود.
با این حال:
- اگر بواسیر شما قبل از بارداری هم وجود داشته، احتمال باقی ماندن آن بعد از زایمان بیشتر است.
- زایمان طبیعی طولانی و زور زدنهای شدید حین زایمان میتواند بواسیر را تشدید کند.
- در صورت باقی ماندن علائم آزاردهنده بعد از پایان دوران شیردهی،
گاهی روشهای درمانی پیشرفتهتر مثل لیزر، بستن با حلقه، یا جراحی
توسط متخصص کولورکتال مطرح میشود.
جمعبندی: مدیریت منطقی بواسیر بیرون زده در بارداری
بواسیر بیرون زده در بارداری یک مشکل شایع ولی قابل کنترل است.
بخش بزرگی از درمان، در دستان خود شما و در خانه اتفاق میافتد:
- تغذیه پر فیبر و مصرف کافی مایعات برای مبارزه با یبوست
- تحرک ملایم و پرهیز از نشستن و ایستادن طولانی
- استفاده از حمام سیتز و کمپرس سرد برای کاهش درد
- رعایت بهداشت ملایم ناحیه و خشک نگه داشتن آن
- استفاده از داروهای موضعی فقط با تأیید پزشک
در کنار همهی اینها، هر زمان درد، خونریزی یا علائم عمومی مثل تب و ضعف
شما را نگران کرد، مراجعه به پزشک را عقب نیندازید.
سلامتی شما و جنینتان ارزش این دقت و وسواس شیرین را دارد.
با رعایت چند اصل ساده، میتوانید این مهمان ناخوانده را در دوران بارداری
مهار کنید و انرژی خود را بیشتر روی بخشهای لذتبخشتر این دوران متمرکز کنید؛
مثل شنیدن ضربان قلب یک انسان کوچک که قرار است وارد این دنیای عجیب شود.
